Parasite — cú nổ Oscar và bộ mặt mới của điện ảnh Hàn

Đêm 9/2/2020 tại nhà hát Dolby ở Los Angeles, khi chiếc phong bì cuối cùng được mở ra, cả khán phòng đứng dậy. Lần đầu tiên trong 92 năm lịch sử Oscar, giải Phim hay nhất (Best Picture) không thuộc về một bộ phim nói tiếng Anh. Nó thuộc về Ký sinh trùng (기생충) — một câu chuyện Hàn Quốc về hai gia đình, một con dốc, và khoảng cách giàu nghèo mà ai xem cũng thấy nhói lòng.

Trước khoảnh khắc ấy, "Ký sinh trùng" (기생충) đã đi một hành trình hiếm có. Đây không phải may mắn của một đêm, mà là đỉnh cao của một đạo diễn, một dàn diễn viên và cả một nền điện ảnh đã âm thầm trưởng thành suốt hai thập kỷ. Đây là câu chuyện về cú nổ ấy.

Parasite qua những con số

2019

phim Hàn đầu tiên đoạt Cành Cọ Vàng tại Cannes

4

số giải Oscar thắng trong một đêm

1

phim nói tiếng nước ngoài đầu tiên đoạt Best Picture

92

kỳ Oscar mà kỷ lục ấy được lập

Người đứng sau ống kính: Bong Joon-ho

Để hiểu "Ký sinh trùng", trước hết phải hiểu người đã làm ra nó: đạo diễn Bong Joon-ho (봉준호). Trước năm 2019, ông đã là một cái tên được giới phê bình quốc tế nể trọng qua những phim như Memories of Murder, The Host hay Snowpiercer — nơi ông pha trộn kinh dị, hài đen và phê phán xã hội theo một cách rất riêng, khó xếp loại.

Bong không làm phim để dễ xem. Ông thích đặt khán giả vào thế vừa cười vừa rùng mình, vừa thương vừa sợ. "Ký sinh trùng" là nơi phong cách ấy đạt đến sự cân bằng hoàn hảo: một bộ phim vừa giải trí kịch tính, vừa khiến người ta phải nghĩ rất lâu sau khi đèn rạp bật sáng.

“

Một khi bạn vượt qua được rào cản phụ đề cao chừng một inch, bạn sẽ được làm quen với vô vàn bộ phim tuyệt vời khác.

Câu nói trên — Bong phát biểu trong mùa giải thưởng — đã trở thành một tuyên ngôn. Nó nhắc khán giả phương Tây rằng cả một thế giới điện ảnh đang chờ họ, chỉ cách họ vài dòng phụ đề. Và với người Việt vốn quen xem phim Hàn có phụ đề từ nhỏ, "rào cản một inch" ấy chưa bao giờ là vấn đề.

Một câu chuyện về hai gia đình

"Ký sinh trùng" kể về gia đình Kim — sống trong một căn 반지하 (banjiha), kiểu nhà bán hầm chìm một nửa dưới mặt đất, ẩm thấp, nhìn ra đường qua ô cửa sổ ngang tầm vỉa hè. Đây là không gian sống rất thật của không ít người nghèo đô thị Hàn Quốc, và Bong dùng nó như một hình ảnh trung tâm cho cả bộ phim.

Ở đầu kia thành phố là gia đình Park — giàu có, sống trong một biệt thự sang trọng trên cao, sáng sủa và rộng rãi. Khi một thành viên nhà Kim tìm được việc trong nhà Park, hai thế giới vốn không bao giờ gặp nhau bắt đầu va vào nhau. Phim được xây dựng quanh sự đối lập trên–dưới ấy: cao và thấp, sáng và tối, những bậc thang đi lên và những bậc thang đi xuống.

Sẽ không công bằng nếu kể thêm chuyện gì xảy ra — bởi sức mạnh lớn nhất của "Ký sinh trùng" nằm ở những khúc rẽ mà bạn nên tự mình khám phá. Chỉ cần biết: đây là một bộ phim luôn đi xa hơn nơi bạn đoán, và mỗi chi tiết nhỏ ở đầu phim đều có lý do tồn tại.

Dàn diễn viên làm nên linh hồn phim

Một kịch bản sắc bén vẫn cần những gương mặt thổi hồn vào. Đứng đầu là 송강호 (Song Kang-ho) — gương mặt quen thuộc trong nhiều phim của Bong và là một trong những diễn viên được kính trọng nhất Hàn Quốc. Vai người cha trong "Ký sinh trùng" để ông phô diễn cả sự hài hước lẫn những lớp cảm xúc ngầm rất sâu.

Bên cạnh ông là một dàn diễn viên ăn ý: Lee Sun-kyun trong vai ông chủ giàu có, Cho Yeo-jeong vai bà chủ nhà, cùng Choi Woo-shik và Park So-dam trong vai hai người con nhà Kim. Họ phối hợp như một cỗ máy chính xác, từng ánh mắt, từng nhịp ngừng đều đắt giá. Diễn xuất tập thể ấy chặt chẽ đến mức Hội Diễn viên Màn ảnh Mỹ (SAG) đã trao cho cả đoàn giải Dàn diễn viên xuất sắc — điều hiếm có với một phim ngoài Hollywood.

Bất bình đẳng — câu chuyện không của riêng ai

Điều khiến "Ký sinh trùng" lay động khán giả khắp thế giới không phải vì nó "rất Hàn Quốc", mà vì nó chạm vào một nỗi lo chung của thời đại: khoảng cách giàu nghèo ngày càng rộng. Căn nhà bán hầm và biệt thự trên đồi là hình ảnh Hàn Quốc, nhưng cảm giác bị mắc kẹt ở đáy thì người xem ở Mỹ, Nhật hay Việt Nam đều hiểu.

Bong không lên giọng dạy đời, cũng không chia nhân vật thành kẻ tốt người xấu. Cả hai gia đình đều có lý do của mình, đều đáng thương theo cách riêng. Chính sự không phán xét ấy khiến bộ phim ám ảnh: nó không chỉ cho ta một câu trả lời, mà để lại một câu hỏi day dứt về cái xã hội mà tất cả chúng ta đang sống.

“

Ký sinh trùng là một bộ phim Hàn Quốc đến từng chi tiết — nhưng nỗi đau mà nó nói tới thì không cần phụ đề để hiểu.

Đêm làm nên lịch sử và di sản để lại

Hành trình giải thưởng của phim bắt đầu từ tháng 5/2019 tại Liên hoan phim Cannes, nơi "Ký sinh trùng" giành Cành Cọ Vàng (Palme d'Or) — phim Hàn Quốc đầu tiên trong lịch sử đoạt giải cao nhất của Cannes, và là lựa chọn nhất trí của toàn bộ ban giám khảo do đạo diễn Alejandro G. Iñárritu làm chủ tịch. Đó đã là một cột mốc, nhưng đỉnh điểm còn ở phía trước.

Tại lễ trao giải Oscar lần thứ 92 đầu năm 2020, "Ký sinh trùng" thắng liền bốn giải: Phim hay nhất, Đạo diễn xuất sắc, Kịch bản gốc xuất sắc và Phim quốc tế xuất sắc. Trong đó, giải Phim hay nhất là chấn động lớn nhất — chưa từng có phim nói tiếng nước ngoài nào làm được điều đó. Một bộ phim Hàn, nói tiếng Hàn, đã đứng trên đỉnh cao nhất của Hollywood.

Cú nổ ấy mở toang cánh cửa. Sau "Ký sinh trùng", thế giới nhìn 영화 (yeonghwa) — phim ảnh Hàn bằng con mắt khác: không còn là "phim nước ngoài", mà là chuẩn mực mới của điện ảnh đỉnh cao. Chỉ hơn một năm sau, "Trò chơi con mực" trên Netflix tiếp tục viết tiếp câu chuyện ấy — nhưng đó là một chương khác.

Học tiếng Hàn cùng bài này

• 기생충 — ký sinh trùng (tên phim)
• 영화 — phim điện ảnh
• 감독 — đạo diễn
• 배우 — diễn viên
• 반지하 — nhà bán hầm (chìm nửa dưới đất)
• 계급 — giai cấp
• 상 — giải thưởng

Bạn đã xem "Ký sinh trùng" chưa — và nếu có, bạn đứng về phía gia đình nào? Lần tới khi xem một phim Hàn, thử tắt phụ đề một cảnh và nghe xem mình bắt được bao nhiêu chữ; đó cũng là một cách bắt đầu học tiếng Hàn.

Nguồn

• CNN — 'Parasite' makes history at the 2020 Academy Awards
• CJ ENM — Parasite wins four Academy Awards: Best Picture, Director, Original Screenplay, International Feature
• The Hollywood Reporter — How 'Parasite' Broke the Oscars' Language Barrier
• Variety — Cannes 2019 Winners: 'Parasite' Wins Palme d'Or
• IndieWire — Cannes Jury Says Awarding Parasite Palme d'Or Was Unanimous
• Deadline — Bong Joon-ho on subtitles as 'Parasite' wins Golden Globe
• RogerEbert.com — Cannes 2019: Bong Joon-ho Wins Palme d'Or for Parasite
• CBC — Parasite wins Oscar for Best Picture, first non-English language film to take top award