Hallyu: ba mươi năm một làn sóng cuốn cả thế giới

Ngày 19 tháng 11 năm 1999, một tờ báo Trung Quốc — Bắc Kinh Thanh Niên Báo — lần đầu in một từ mới: 한류, "làn sóng Hàn", để gọi tên hiện tượng phim và nhạc Hàn bất ngờ phủ sóng các nước láng giềng. Không ai ngờ ba mươi năm sau, làn sóng ấy sẽ cuốn tới tận Hollywood, Nhà Trắng và những lớp học tiếng Hàn ở Hà Nội.

Hallyu không phải may mắn — nó là kết quả của một chiến lược quốc gia kiên trì, biến văn hóa thành thứ "quyền lực mềm" mạnh nhất mà một đất nước nhỏ bé có thể sở hữu. Cái tên 한류 ghép từ 한 (Hàn) và 류 (dòng chảy, sóng) — và đây là câu chuyện của dòng chảy ấy.

Hallyu qua những con số

1999

năm từ "làn sóng Hàn" lần đầu xuất hiện trên báo

91

quốc gia phát sóng "Nàng Dae Jang Geum"

1 tỷ

lượt xem YouTube đầu tiên (Gangnam Style)

2020

năm "Ký sinh trùng" đoạt Oscar

Bắt đầu từ một bộ phim truyền hình

Làn sóng đầu tiên mang tên 드라마 — phim truyền hình. Năm 1997, bộ phim "Tình yêu là gì" (사랑이 뭐길래) phát sóng trên đài quốc gia CCTV của Trung Quốc và trở thành một trong những chương trình nhập khẩu ăn khách nhất trong lịch sử đài này. Đến năm 2002–2003, "Bản tình ca mùa đông" (겨울연가) phát qua đài NHK gây sốt khắp Nhật Bản, biến nam chính Bae Yong-joon thành thần tượng và đẩy du lịch tới các bối cảnh quay lên đỉnh.

Nhưng cú nổ lớn nhất là "Nàng Dae Jang Geum" (대장금, 2003–2004) — bộ phim cổ trang về cô đầu bếp cung đình đã được xuất khẩu tới 91 quốc gia, từ Nhật, Trung đến tận Iran và Thổ Nhĩ Kỳ. Chính bộ phim này đã mở rộng Hallyu sang cả ẩm thực, thời trang và y học cổ truyền Hàn Quốc.

“

Lần đầu tiên, thế giới nhận ra: Hàn Quốc biết kể chuyện theo một cách khiến hàng trăm triệu người cùng khóc, cùng cười và cùng chờ đợi tập tiếp theo.

BTS, BLACKPINK và quyền lực mềm

Nếu phim truyền hình mở đường, thì K-pop mới là thứ đưa Hàn Quốc thành hiện tượng toàn cầu. Bước ngoặt đến năm 2012, khi "Gangnam Style" của PSY (싸이) trở thành video đầu tiên trong lịch sử cán mốc một tỷ lượt xem trên YouTube (ngày 21/12/2012). Điệu nhảy "cưỡi ngựa" ngớ ngẩn ấy đã làm được điều chưa nhóm nhạc Hàn nào làm nổi: khiến cả phương Tây biết đến âm nhạc Hàn.

Rồi đến thế hệ kế tiếp viết lại mọi kỷ lục. BTS (방탄소년단) đứng đầu bảng xếp hạng Billboard, phát biểu tại Liên Hợp Quốc, và năm 2022 được Tổng thống Mỹ mời tới Nhà Trắng. BLACKPINK trở thành nhóm nữ được nghe nhiều nhất hành tinh. Đằng sau thành công ấy là cả một hệ thống đào tạo bài bản và sự hậu thuẫn của chính phủ — biến những 가수 (ca sĩ) Hàn thành những đại sứ văn hóa quyền lực bậc nhất.

Oscar, Netflix và màn ảnh Hàn chinh phục thế giới

Nếu có một khoảnh khắc đánh dấu Hallyu bước vào hàng ngũ tinh hoa thế giới, đó là đêm trao giải Oscar 2020. "Ký sinh trùng" (기생충) của đạo diễn Bong Joon-ho (봉준호) trở thành phim nói tiếng nước ngoài đầu tiên trong lịch sử giành giải Phim hay nhất (Best Picture). Đêm đó, Bong Joon-ho ôm về bốn tượng vàng — Phim hay nhất, Đạo diễn, Kịch bản gốc và Phim quốc tế — một cú sốc với cả Hollywood.

Chỉ hơn một năm sau, đến lượt Netflix. Tháng 9/2021, loạt phim "Trò chơi con mực" (오징어 게임) ra mắt và nhanh chóng trở thành chương trình được xem nhiều nhất trong lịch sử nền tảng này, đưa hình ảnh những bộ đồ thể thao xanh và mặt nạ hồng đi khắp thế giới. Điện ảnh và 영화 (phim ảnh) Hàn không còn là "hàng châu Á" nữa, mà là chuẩn mực mới của giải trí toàn cầu.

Làn sóng Hàn ở Việt Nam — và lý do bạn đang học tiếng Hàn

Với người Việt, Hallyu không phải chuyện ở đâu xa. Từ cuối thập niên 1990, những bộ phim như "Mối tình đầu", "Giày thủy tinh" hay "Nàng Dae Jang Geum" đã phủ kín sóng truyền hình Việt. Cả một thế hệ lớn lên cùng K-drama, rồi đến K-pop, mỹ phẩm Hàn, ẩm thực Hàn. Và khi HLV Park Hang-seo đưa bóng đá Việt Nam vươn tầm châu lục những năm 2017–2019, ông trở thành người Hàn được người Việt yêu mến nhất — một cây cầu nối hai dân tộc bằng cả nước mắt lẫn niềm vui.

Làn sóng ấy để lại một dấu ấn rất cụ thể: ngày càng nhiều người Việt học 한국어 (tiếng Hàn). Người thì để xem phim không cần phụ đề, người để hát theo idol, người để đi du học hay lao động tại Hàn. Từ một bộ phim truyền hình ba mươi năm trước đến lớp học tiếng Hàn hôm nay, Hallyu đã đi một vòng dài — và rất có thể, chính nó là lý do bạn đang đọc những dòng này.

Ba thập kỷ Hallyu

• 1997
  Phim Hàn ra thế giới

  "Tình yêu là gì" hút khán giả trên đài CCTV Trung Quốc.

• 1999
  Khai sinh tên gọi

  Báo Trung Quốc lần đầu in từ "làn sóng Hàn".

• 2003
  Phủ sóng 91 nước

  "Nàng Dae Jang Geum" xuất khẩu khắp thế giới.

• 2012
  K-pop bùng nổ

  "Gangnam Style" cán mốc 1 tỷ lượt xem YouTube.

• 2020
  Đỉnh cao điện ảnh

  "Ký sinh trùng" đoạt 4 giải Oscar, gồm Phim hay nhất.

• 2021
  Hiện tượng Netflix

  "Squid Game" thành series được xem nhiều nhất.

• 2022
  Quyền lực mềm

  BTS được Tổng thống Mỹ mời tới Nhà Trắng.

Học tiếng Hàn cùng bài này

• 한류 — làn sóng Hàn (Korean Wave)
• 드라마 — phim truyền hình
• 영화 — phim điện ảnh
• 가수 — ca sĩ
• 배우 — diễn viên
• 문화 — văn hóa
• 한국어 — tiếng Hàn

Bạn đến với Hàn Quốc qua "cánh cửa" nào đầu tiên — một bộ phim, một bài hát, hay một trận bóng? Dù là gì, hành trình ấy đều có thể bắt đầu lại từ hôm nay với những chữ cái tiếng Hàn đầu tiên.

Nguồn

• Korea.net — Hallyu (Korean Wave)
• Korean Cultural Centre UK — Hallyu (Korean Wave)
• The Korea Herald — How 'Dae Jang Geum' conquered the world
• The Diplomat — The Korean Wave's Rocky Road in China
• Billboard — Psy 'Gangnam Style' Video Hits 5 Billion Views on YouTube
• The White House — President Biden and Vice President Harris Welcome BTS
• Wikipedia — Korean Wave (Hallyu)